تلفن همراه ارسال مطلب درباره ما خبرخوان خانه
 


شماره خبر :٥٢٥٦١٩ 

  تاریخ انتشار خبر : 1396/05/03    ا   ١٢:٥٤
 
3- تحليل كارشناسان
سازو کار نظارت و پیگیری در توافقنامه برجام و نظر کارشناسان
همانطور که اشاره شد رهبر معظم انقلاب با اشاره و تأکید بر قابل اعتماد نبودن طرف مقابل در برجام خصوصا آمریکا شرط اجرای برجام را موارد نه گانه ای دانستند...

 همانطور که اشاره شد رهبر معظم انقلاب با اشاره و تأکید بر قابل اعتماد نبودن طرف مقابل در برجام خصوصا آمریکا شرط اجرای برجام را موارد نه گانه ای دانستند که در نامه ای به رئیس جمهور و دبیر شورای عالی امنیت ملی اعلام شد. ایشان در این شروط نه گانه ضمن تأکید بر اجرای دقیق متن برجام از سوی طرف مقابل اعمال هر گونه تحریم و محدودیتی را نقض برجام دانسته و دولت و مسئولان مذاکره کننده را ملزم به اقدامات لازم و توقف اجرای برجام نمودند. اما نکته دیگری که رهبر انقلاب به آن اشاره کرده اند اعمال نظارت بر اجرای برجام آن هم با شکل گیری هیأتی برای انجام این کار بود چرا که ایشان احتمال خلف وعده در برجام را با اشاره به بدعهدی آمریکا در چند دهه گذشته داده بودند.

در کنار این موضوع در حالی موافقان برجام نقض توافقنامه را دور از ذهن می دانستند، کارشناسان منتقد اجرای برجام که از آنها به دلواپسان یاد شد نیز با اشاره به رفتارهای آمریکا در سال های گذشته علیه کشورمان و احتمال نقض عهد از سوی آن، مسائلی را در خصوص عدم وجود ساز و کار درست در قبال بدعهدی طرف مقابل مطرح کردند.

موافقان برجام آن را قابل اجرا و نقض عهد را از سوی هر طرف مقابل ایران قابل پیگیری از طریق ساز و کار به کار رفته در این توافقنامه می دانند.

اینگونه نیست که آمریکا هر کاری را که بخواهد می تواند در قبال برجام انجام دهد

سید کاظم سجادپور رییس مرکز آموزش و پژوهش‌های بین‌المللی وزارت امور خارجه و دانشیار دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه درباره انتقادات به برجام و عدم سازوکار نظارت برآن گفت: ماده 28 برجام می گوید همه طرف های درگیر ملزم هستند با حسن نیت آن را اجرا کنند و از بیان مسایلی که آن را از بین ببرد، بپرهیزند. اینگونه نیست که آمریکا هر کاری را که بخواهد در قبال برجام انجام دهد، بتواند.

حتی با وضع قوانین نقض برجام نفع ما در ادامه این راه است

ناصرهادیان استاد علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه تهران در برنامه گفت و گوی ویژه خبری گفت: برداشت من این است که علی رقم همه بدقولی ها در مجموع نفع ما در ادامه این راه است، حتی اگر قوانینی وضع شود که صریحا نقض برجام را بدنبال داشته باشد.تا این لحظه به این نتیجه رسیده ایم که غربی ها برجام را نقض نخواهند کرد بلکه سه کار دیگر را کلید خواهند زد؛ یکی برگزاری تحریمها تحت عناوین دیگر ،اجرای سخت گیرنه برجام توسط دولت آمریکا و ایالتهای آن بگونه ای مستقل.

هادیان افزود: عمل نکردن به تعهدات به طور کامل یا انجام ندادن برخی از تعهدات و یا متوقف کردن روند اجرای تعهدات می تواند از گزینه های ایران در برابر نقض برجام از طرف مقابل باشد. وی گفت: منافع برجام قطعاً بیشتر از مضرات آن است و منتقدان برجام باید به این سؤال پاسخ دهند که اگر برجام نبود الآن در کجا بودیم؟

مسئله آمریکا با ایران کلا بهانه است

حسن بهشتی پور کارشناس مسئال بین الملل افزود: در صورت تخلف آنها، وجود هزار سانتریفیوژ آماده به کار در فردو بالاقوه ضمانتی برای اجرای تعهدات طرف مقابل است. ما کشوری تحت فصل 7 شورای امنیت هستیم که قصد داریم با دیپلماسی از این وضع خارج شویم، بعلاوه فرایند اعمال دوباره تحریم ها زمان بر است. وی افزود: مسئله آمریکا با ایران کلا بهانه است و این روند این بهانه را از دست دشمن خارج می کند.

آینده برجام در گرو توانمندی اقتصاد ملی و جهت گیری های سیاست خارجی است

محمود سریع القلم، استاد دانشگاه و از موافقان برجام که از وی به عنوان مشاور حسن روحانی یاد می شود در یادداشت جدید خود نوشته است: برای مخاطبان و جامعه مدنی ایرانی توجیه نشد که برجام، حل و فصل مسایل ایران و آمریکا نیست. و حتی مقدمه‌ای بر گشایش مشکلات ایران و غرب و ایران و منطقه نیز نیست. نظام تحریم علیه ایران بسیار وسیع تر از نظام تحریم هسته‌ای است. اگر مسایل سیاست خارجی ایران با غرب، آمریکا و منطقه را صد بدانیم، اختلاف هسته‌ای ده از صد است. همانطور که از متن برجام قابل استناد است حل و فصل موضوع هسته‌ای، فقط بعضی گشایش‌ها را تسهیل می‌کند اما طیفی از اختلافات و تحریم‌ها باقی می‌ماند.... اصولاً در سیاست بین‌الملل، عنصری به‌نام "اعتماد" وجود ندارد که ما بتوانیم آن را با عهد قرارداد بدست آوریم....

طبق معاهده نامه‌هایی که آمریکا با متحدین منطقه ای خود دارد، باید از آن‌ها دفاع کند. اگر ایران توان هسته‌ای پیدا کند، متحدین آمریکا در خاورمیانه، نا امن می‌شوند حتی اگر این توانایی، صرفاً یک توان بازدارندگی باشد. چون آمریکا نمی‌تواند اهداف و افکار ایران را تغییر دهد (اختلافات ۸ گانه)، پس باید علی‌الحساب در فکر از میان برداشتن توان هسته‌ای ایران باشد. چون اختلافات متعدد دیگری وجود دارد، آمریکا فشار خود را بر ایران ادامه می‌دهد تا ایران به تدریج از مدار حساسیت‌های آمریکا بیرون برود. عجله‌ای هم نیست. این ذهن طرف مقابل است.

وقتی موضوع هسته‌ای یک ‌نهم است، قاعدتاً نباید آن را هشت‌ نهم جلوه داد. تقابل موجود، گسترده و دامنه‌دار است. این یک غفلت تبلیغاتی دستگاه دیپلماسی بود که مسایل سیاست خارجی با غرب را، به موضوع هسته‌ای تقلیل داد. شاقول انتظارات اشتباه تنظیم شد و انتظارات غیرواقعی در ذهن خاص و عام جا افتاد....  آیندۀ برجام در گرو فرمولی است که نیرو‌های سیاسی داخلی پیرامون توانمندی اقتصاد ملی و جهت گیری‌های سیاست خارجی با محوریت یک منطق مشترک به اجماع برسند. اگر خود این ابتکار عمل را بخرج ندهیم، با شرایط جدیدی که در آمریکا، اروپا و خاورمیانه در حال شکل‌گیری است، عوامل بیرونی، تئوری حصار را تشدید خواهند کرد.

کمیسیونی برای نظارت که ایران در آن تنهاست

موافقان برجام وجود " کمیسیون مشترک" را مسیری برای حل موضوعات مطروحه می دانند. این کمیسیون بر اساس ماده 9 توافق، در نظر گرفته‌شده که در برجام اختیارات گسترده‌ای داشته و در بسیاری موارد تصمیم‌گیری درباره برنامه و سرنوشت آن موکول به تصمیم «کمیسیون مشترک» است که هرچند ایران عضو آنست ولی اکثریت اعضا این کمسیون از کشورهای غربی هستند و می‌توانند منویات خود را تحمیل نمایند. این مسئله می‌تواند استقلال کشور را در مواردی نقض نماید.

 

سازوکاری حل‌وفصل اختلافاتی طرح مکانیسم ماشه که به نفع طرف مقابل ایران است

 یکی از مهمترین انتقاداتی که توسط مخالفان برجام بیان می شود سازو کاری است که در صورت نقض عهد توسط طرف مقابل در توافقنامه برجام دیده شده است که این سازوکار در نهایت به نفع طرف مقابل که نقض عهد کرده است- و برخلاف خواسته های کشور خواهد بود. البته نبود سازو کار نظارتی بین المللی نیز از دیگر موارد انتقادی به توافقنامه برجام است.

بر اساس ماده های 36 و 37 برجام، چنانچه ایران یا گروه 5+1 معتقد باشد که طرف مقابل تعهدات خود را رعایت ننموده است، می‌توانند موضوع را به‌منظور حل‌وفصل به «کمیسیون مشترک» ارجاع نمایند. کمیسیون مشترک 15 روز زمان خواهد داشت تا موضوع را فیصله دهد، مگر اینکه این زمان با اجماع تمدید شود.  متعاقب بررسی کمیسیون مشترک، چنانچه هر عضو معتقد باشد که موضوع فیصله نیافته است، می‌تواند موضوع را به وزیران امور خارجه ارجاع دهد. وزیران 15 روز خواهند داشت تا موضوع را فیصله دهند، مگر اینکه این زمان با اجماع تمدید شود.

پس از بررسی کمیسیون مشترک همزمان با (یا به‌جای) بررسی در سطح وزیران خواه عضو شاکی یا عضوی که اجرای تکالیفش موضوع بوده است می‌تواند درخواست نماید که موضوع توسط یک هیئت مشورتی که متشکل از سه عضو خواهد بود (یکی از سوی هر یک از طرف‌های درگیر در اختلاف و طرف سوم مستقل) بررسی شود. هیئت مشورتی می‌بایست نظریه غیر الزام‌آوری را در خصوص موضوع پایمادهی ظرف 15 روز ارائه نماید.

 

چنانچه موضوع کماکان به نحو مورد رضایت طرف شاکی فیصله نیافته باشد، و چنانچه طرف شاکی معتقد باشد که موضوع، مصداق «عدم پایمادهی اساسی» می‌باشد، آنگاه آن‌طرف می‌تواند موضوع فیصله نیافته را به‌عنوان مبنای توقف کلی و یا جزئی اجرای تعهداتش وفق برجام قلمداد کرده ویا به شورای امنیت سازمان ملل متحد ابلاغ نماید.

همچنین بند 11 قطعنامه 2231 می گوید اگر یکی از دولت های طرف برجام در خصوص هر مساله ای که مصداق عدم پایبندی اساسی به برجام است، اعلامیه ای صادر کند، ادامه اجرای بند 7 یعنی ادامه اجرای لغو قطعنامه های لغو شده، باید ظرف 30 روز مجددا در شورای امنیت به رای گذارده شود.

در بند 12 هم تصریح شده است که اگر ظرف 30 روز از اعلام رسمی دولت مزبور در خصوص نقض اساسی برجام، شورای امنیت نتواند به تصویب یک قطعنامه جدید مبنی بر ادامه لغو قطعنامه های قبلی برسد، آن گاه از روز سی و یکم تمام قطعنامه‌های قبلی مجددا جاری گردیده و اجرای آنها همان طور که قبل از صدور قطعنامه 2231 ساری و جاری بود، از سر گرفته می شود.

در این میان اگر ایالات متحده به هر دلیل و بهانه ای، مدعی نقض اساسی برجام از سوی ایران شود و با تلاش ها در کمیسیون برجام هم نخواهد که قانع شود. آن گاه باید ظرف 10 روز از اعلام واشنگتن، یکی از اعضا پیش نویس قطعنامه ای را برای ادامه لغو قطعنامه های سابق تسلیم شورای امنیت کند. اگر تا روز دهم هیچ یک از اعضا پیش نویس را ارائه نکند، رئیس شورای امنیت باید این مسئولیت را بپذیرد.

سپس طی 30 روز ، باید در خصوص پیش نویس فوق الذکر رای گیری شود و همان طور که همه می دانند، تصویب هر قطعنامه ای در شورای امنیت، نیازمند عدم مخالفت 5 عضو دائم شوراست. یعنی واشنگتن به راحتی می تواند خود ادعای نقض اساسی برجام را نموده و سپس خود پیش نویس ادامه لغو قطعنامه ای سابق را وتو کرده و قطعنامه های تحریمی پیشین از جمله 1929 را دوباره به جریان اندازد. «مکانیسم ماشه نیز به این مسئله اشاره دارد.

 فواد ایزدی استاد روابط بین الملل و عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران در خصوص این سازوکار می گوید: نکته مهم آنست قاضی نهایی حل‌وفصل اختلاف احتمالی شورای امنیت سازمان ملل است که طرف مقابل جمهوری اسلامی، در آن با حق وتو عضویت دارد. این امر بدین معناست که درنهایت هیچ‌یک از موارد اختلافی به سود جمهوری اسلامی حل نخواهد شد و قدرت‌های بزرگ بر اساس منافع خود اختلافات احتمالی را تفسیر و حکم صادر خواهند کرد به عبارت بهتر قاضی و شاکی در این فرایند یک‌طرف ماجرا است و طبعاً در چنین شرایطی احقاق حق ایران ممکن نیست.

این کارشناس مسائل آمریکا با بیان اینکه بر اساس قطعنامه 2231 چماق شورای امنیت بالای سر ایران خواهد بود، یادآور شد: آنها هر زمان که بخواهند می‌توانند از این قطعنامه استفاده کنند زیرا همه قطعنامه‌های پیشین در آن تجمیع شده است.

 

ایزدی با بیان اینکه آمریکا از اسفند سال گذشته در کمیسیون سیاست خارجه سنای آمریکا بیان کرد این توافقی که خواهیم داشت از نظر حقوقی برای ما (آمریکا) الزام‌آور نیست؛ ادامه داد: با توجه به بند 11 و 12 قطعنامه 2231 اگر طرف مقابل بخواهد مانعی برای ما ایجاد کند باید تذکر و اخطاریه (Notifications) بدهد و در واقع لازم نیست که مدرک بیاورد، از این رو دست طرف مقابل با دلیل یا بی‌دلیل باز است.این کارشناس مسائل بین‌الملل ادامه داد: با این وضعیت و قطعنامه طرف مقابل باید چه کار کرد؟ قطعنامه 2231 دست طرف مقابل را برای تغییر مسیر و بازگرداندن وضعیت به قبل به شدت باز کرده است.

هزینه نقض برجام برای آمریکا، تقریبا صفر بوده است

محمدی با تاکید بر اینکه هزینه نقض برجام برای آمریکا، تقریبا صفر بوده است گفت کار به جایی رسیده که مقام معظم رهبری نیز بیان می کنند که برجام در حال تبدیل شدن به عاملی برای اعمال تحریم های جدید علیه ایران شده است در حالیکه نظام با این هدف از خودگذشتگی کرد و برجام را پذیرفت که تحریم ها سبک شود. وی افزود: محاسباتی که در ذهن آمریکایی ها شکل گرفته مبتنی است بر اینکه، برجام آنقدر برای برخی افراد در داخل ایران موضوعیت دارد که هر تحریم جدیدی هم که بخواهد اضافه شود واکنش قوی از جانب ایران وجود نخواهد داشت. محمدی تاکید داشت مذاکره کننده باید سازوکار متفاوتی برای نظارت ایجاد کند. چیزی به نام لغو همزمان وجود ندارد، ما کارهایمان را تمام می کنیم، آژانس تایید می کند و آن زمان آمریکا نسبت به توقف تحریم ها احتمالا اقدام می کند.  وی افزود: هیئت نظارت بر اجرای برجام در خصوص چگونگی کارنامه امریکا و کشورهای غربی در عمل به برجام در حوزه های بانک ، بیمه ، نفت ، کشتیرانی ، پول های بلوکه شده و سایر حوزه‌ها به مردم ایران اطلاع رسانی کند چرا که هم اکنون ملت ایران اطلاعاتی در این خصوص دریافت نمی کند.

این کارشناس مسئال بین الملل افزود: دستگاه های مسئول در داخل کشور همانطور که مقام معظم رهبری نیز فرمودند، نظارت درستی بر عملکرد طرف مقابل در اجرای برجام نداشتند و در مواردی که نبود پایبندی طرف غربی به تعهدات خود محرز شده نیز واکنش قدرتمندی از جانب دولت در ایران نشان داده نشده است.

 

جمع بندي

اعضای هیات نظارت بر اجرای برجام آقایان حجت‌الاسلام والمسلمین حسن روحانی، علی لاریجانی، محمدجواد ظریف، حسین دهقان، علی شمخانی، علی‌اکبر صالحی، سعید جلیلی و علی‌اکبر ولایتی تشکیل می‌دهند. هم‌چنین دریابان علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، هم‌زمان دبیر این هیئت است و وظیفه اطلاع‌رسانی و ارائه گزارش‌های مربوطه با ایشان و هیات نظارت است.

 

همانطور که اشاره شد در مدت دو سال گذشته از اجرای توافقنامه برجام تحریم ها و نقض عهدهای فراونی از سوی آمریکا و برخی کشورهای اروپایی علیه کشورمان اعمال شد که در این خصوص می توان از قانون محدودیت ویزا، تحریم‌های موشکی علیه ایران، شروط جدید کنگره آمریکا برای رفع تحریم، پرداخت غرامت ۱۰.۵ میلیارد دلاری، محدودیت‌های مکرر مالی علیه ایران، غارت دو میلیارد دلاری، ممنوعیت خرید آب سنگین از ایران، متمم پیشنهادی سناتور کلی آیوته مبنی بر تحریم‌های بیشتر علیه ایران، پیشنهاد تحریم جدید علیه به خاطر بازداشت تفنگداران آمریکایی، افزودن نام افراد و شرکت‌های جدید به فهرست تحریم‌ها به بهانه برنامه موشکی، عدم اجازه دسترسی به نظام مالی آمریکا و استفاده از چرخه دلار، تمدید قانون تحریم ایسا، طرح تحریم های جامع جدیدی علیه ایران موسوم به طرح s722، تحریم 18 فرد و نهاد ایرانی و ... نام برد.

 
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




مشکل غیر قابل حل نداریم

مشکل غیر قابل حل نداریم

×
حجت الاسلام و المسلمین پناهیان در حسينه امام خميني

حجت الاسلام و المسلمین پناهیان در حسينه امام خميني

×